Το γερμανικό εκλογικό σύστημα και η καγκελαρία

Διπλή ψήφος με δύο ψηφοδέλτια. Μεγέθυνση εικόνας Διπλή ψήφος με δύο ψηφοδέλτια. (© picture alliance) Εκλογικό σύστημα: διπλή ψήφος με δύο ψηφοδέλτια

Η Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή αποτελείται από τουλάχιστον 598 βουλευτές, οι οποίοι εκλέγονται από τους ψηφοφόρους με βάση δύο ξεχωριστά ψηφοδέλτια. Οι ειδικοί μιλούν για ένα εξατομικευμένο αναλογικό εκλογικό σύστημα. Με το πρώτο ψηφοδέλτιο (ονομαστικό) οι ψηφοφόροι αποφασίζουν για τους βουλευτές των 299 εκλογικών περιφερειών. Εκλέγεται, όποιος λάβει τις περισσότερες ψήφους στην εκάστοτε περιφέρεια. Με το δεύτερο ψηφοδέλτιο (κομματικό) οι ψηφοφόροι ψηφίζουν τη λίστα επικρατείας ενός κόμματος. Αυτή η ψήφος καθορίζει σύμφωνα με την αρχή της απλής αναλογικής την κατανομή των εδρών ανά κόμμα στην Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή, κι επομένως τη δύναμη της εκάστοτε κοινοβουλευτικής ομάδας.

Σε αυτό το εκλογικό σύστημα, που εφαρμόζεται από το 1953, οι ψηφοφόροι μπορούν επίσης να "μοιράσουν" την ψήφο τους. Η μία ψήφος μπορεί να είναι υπέρ του υποψηφίου ενός κόμματος, ενώ η άλλη μπορεί να είναι υπέρ διαφορετικού κόμματος. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να ευνοηθεί η λύση ενός δικομματικού συνασπισμού, όπου λόγου χάρη η πρώτη ψήφος δίνεται στον υποψήφιο ενός μεγάλου κόμματος, ενώ η δεύτερη ψήφος σε ένα μικρό κόμμα στην περιφέρεια που δεν διατηρεί πολλές ελπίδες εκλογής και ο υποψήφιος αυτού του κόμματος διεξάγει προσωπικό προεκλογικό αγώνα.

Με τον τρόπο αυτό λαμβάνονται υπόψη και τα μικρότερα κόμματα, που δεν έχουν κερδίσει καμία εκλογική περιφέρεια με βάση τα ονομαστικά ψηφοδέλτια. Θα πρέπει, όμως, να έχουν εξασφαλίσει σε ομοσπονδιακό επίπεδο τουλάχιστον το 5% των ψήφων. Εάν μικρότερα κόμματα έχουν κερδίσει με βάση τα ονομαστικά ψηφοδέλτια τουλάχιστον τρεις εκλογικές περιφέρειες, συμπεριλαμβάνονται και στην συνολική κατανομή των εδρών με βάση τα κομματικά ψηφοδέλτια, ακόμη κι αν δεν έχουν υπερβεί το όριο του 5% σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Εάν ένα κόμμα αποσπάσει με βάση τα ονομαστικά ψηφοδέλτια και τις απευθείας εκλεγμένες περιφέρειες, αριθμό βουλευτών μεγαλύτερο από εκείνον, που του αντιστοιχεί συνολικά βάσει του ποσοστού που συγκέντρωσε από τα κομματικά ψηφοδέλτια, τότε δεν χάνει τις έδρες αυτές. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για υπεράριθμες έδρες, λόγω των οποίων αυξάνεται ο συνολικός αριθμός των βουλευτών. Οι επιπλέον αυτές έδρες μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας για το σχηματισμό πλειοψηφίας, όταν το αποτέλεσμα είναι οριακό. Το 2002 ο ερυθροπράσινος συνασπισμός του καγκελαρίου Γκέρχαρντ Σρέντερ όφειλε την πλειοψηφία του κυρίως σε τέσσερις υπεράριθμες έδρες. Στις εκλογές του 1994 ο συνασπισμός των Χριστιανοδημοκρατών και Φιλελευθέρων του καγκελαρίου Χέλμουτ Κολ μπόρεσε να αυξήσει τη διαφορά του από δύο σε δέκα έδρες με τη βοήθεια των υπεράριθμων εδρών. Εάν, αντίθετα, ο αριθμός των εδρών ενός κόμματος που κερδήθηκαν σ' ένα κρατίδιο με βάση τα κομματικά ψηφοδέλτια, είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των oνομαστικά εκλεγμένων υποψηφίων βουλευτών του, τότε σειρά έχουν οι υποψήφιοι που εκλέγονται με βάση το κομματικό ψηφοδέλτιο του κόμματός τους. Για το λόγο αυτό και προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες εκλογής τους, οι υποψήφιοι πολύ συχνά διεξάγουν αφενός προσωπικό προεκλογικό αγώνα σε μία εκλογική περιφέρεια, και αφετέρου συμμετέχουν και στο κομματικό ψηφοδέλτιο του κόμματός τους

Οι Πράσινοι (Grüne) Cem Özdemir. Μεγέθυνση εικόνας Οι Πράσινοι (Grüne) Cem Özdemir. (© picture alliance) Το όριο του 5%

Το πολιτικό σύστημα της Γερμανίας στοχεύει στη σταθερότητα. Για να αποτραπεί ο κατακερματισμός, τα κόμματα συμμετέχουν στην κατανομή βουλευτικών εδρών μόνο εφόσον κατακτήσουν σε ολόκληρη την επικράτεια τουλάχιστον 5% των ψήφων των κομματικών ψηφοδελτίων, ή τρεις ονομαστικές βουλευτικές έδρες με βάση τα ονομαστικά ψηφοδέλτια. Το όριο αυτό καθιερώθηκε το 1953. Ιστορικό υπόβαθρο της απόφασης αυτής αποτέλεσαν οι αρνητικές εμπειρίες από τα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, όταν ένα ευρύ φάσμα βουλευτών διαφορετικών κομμάτων δυσχέραινε σε μεγάλο βαθμό τη δημιουργία πλειοψηφιών και τη συγκρότηση κυβερνήσεων.

Μία εξαίρεση στο όριο του 5% έγινε μόνο κατά τις πρώτες παγγερμανικές ομοσπονδιακές εκλογές του 1990, οι οποίες διεξήχθησαν αμέσως μετά την επανένωση της Γερμανίας. Για να δοθεί στα μικρότερα κόμματα της Ανατολικής Γερμανίας μία ευκαιρία, το όριο του 5% έπρεπε να επιτευχθεί μόνο στα συγκεκριμένα ομοσπονδιακά κρατίδια. Το όριο εισόδου στο κοινοβούλιο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο σχηματισμού νέων κομμάτων. Το 1983 οι Πράσινοι (Grüne) εξασφάλισαν για πρώτη φορά την παρουσία τους στην Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή. Το 1998 το PDS σημείωσε ανάλογη επιτυχία εξασφαλίζοντας το 5,1% των κομματικών ψηφοδελτίων. Το 1994 το PDS επωφελήθηκε από την επονομαζόμενη και ρήτρα των ονομαστικών εδρών. Είχε κερδίσει απευθείας τέσσερις εκλογικές περιφέρειες στο Ανατολικό Βερολίνο και με τον τρόπο αυτό λήφθηκε υπόψη στον καταμερισμό βάσει των κομματικών ψηφοδελτίων, παρόλο που σε ομοσπονδιακό επίπεδο είχε πετύχει ποσοστό της τάξεως του 4,4%. Έτσι, 26 ακόμη βουλευτές του PDS εξασφάλισαν μία έδρα στην Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή με βάση το κομματικό ψηφοδέλτιο του κρατιδίου.

Προεκλογικές αφίσες 2017 - Angela Merkel (CDU) και Martin Schulz (SPD). Μεγέθυνση εικόνας Προεκλογικές αφίσες 2017 - Angela Merkel (CDU) και Martin Schulz (SPD). (© picture alliance) Το κομματικό τοπίο

Στη γερμανική πολιτική σκηνή τα κόμματα κατέχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Βάσει του Συντάγματος συμμετέχουν στη διαμόρφωση της πολιτικής βούλησης. Στην πραγματικότητα, όμως, συνδιαμορφώνουν την πολιτική συζήτηση και επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την κυβέρνηση. Στις εφετινές ομοσπονδιακές εκλογές μπορούν να συμμετέχουν 48 κόμματα. Μεταξύ αυτών τα κόμματα με παρουσία τουλάχιστον πέντε βουλευτών στην Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή ή στα τοπικά κοινοβούλια των Ομοσπονδιακών Κρατιδίων, όπως το SPD, το CDU, το CSU, οι Πράσινοι (Grüne) και η Αριστερά (Die Linke). Δεν απαιτείται κρατική άδεια για την υποψηφιότητά τους. Πρέπει μόνο να είναι καταχωρημένα στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Διεξαγωγής Εκλογών. Βάσει του καταστατικού και του προγράμματος τους ελέγχεται, αν πρόκειται πράγματι για πολιτικό κόμμα. Οι στόχοι και η ιδεολογία του εκάστοτε κόμματος δεν παίζουν κανένα ρόλο στη διαδικασία αυτή. Ένα κόμμα καθίσταται ανενεργό, όταν δεν συμμετέχει για έξι χρόνια σε καμία εκλογική αναμέτρηση. 

Η χρηματοδότηση των κομμάτων ρυθμίζεται νομοθετικά. Λαμβάνουν κρατικές επιχορηγήσεις, οι οποίες εξαρτώνται κυρίως από το εκλογικό αποτέλεσμα. Η προέλευση και η αξιοποίηση των πόρων πρέπει να δημοσιοποιούνται. Μόνο το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει την απαγόρευση ενός κόμματος. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να αποδειχθεί, ότι το εν λόγω κόμμα θέλει να περιορίσει ή να απειλήσει την ελευθερία και τη δημοκρατική τάξη και ότι η επίτευξη του στόχου αυτού είναι όντως εφικτή για το κόμμα. Τα κόμματα φέρουν την αποκλειστική ευθύνη για την κατάρτιση των ψηφοδελτίων τους για τις ομοσπονδιακές ή τοπικές εκλογές. Το γεγονός αυτό τους προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Τα κόμματα δέχονται, όμως, συχνά και κριτική. Έχουν κατηγορηθεί ότι ενδιαφέρονται μόνο για τη διατήρηση της πολιτικής εξουσίας. Τα σκάνδαλα έχουν αμαυρώσει την φήμη τους. Επίσης έχουν κατηγορηθεί ότι δεν τηρούν τις προεκλογικές τους υποσχέσεις. Πέραν τούτου παραμένει το ερώτημα, κατά πόσο τα κόμματα είναι σε θέση, να δώσουν λύσεις στα περίπλοκα προβλήματα της χώρας, εφόσον σε σχετικά σύντομα διαστήματα πρέπει να λογοδοτούν ενώπιον του εκλογικού σώματος.

Ο Χέλμουτ Κολ της CDU Μεγέθυνση εικόνας Ο Χέλμουτ Κολ της CDU (© picture alliance / akg-images) Ομοσπονδιακός Καγκελάριος

Ο/η καγκελάριος ψηφίζεται από την Ομοσπονδιακή Κάτω Βουλή μετά από πρόταση του Προέδρου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Εκείνος ή εκείνη κατέχει την ανώτερη θέση στην κυβέρνηση. Οι Ομοσπονδιακοί Υπουργοί χρίζονται κατόπιν προτάσεως του/της καγκελαρίου. Μαζί με τον/την αρχηγό της κυβέρνησης, οι υπουργοί συγκροτούν την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση. Ο/η καγκελάριος καθορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής. 

Η πρόεδρος των Γερμανών Χριστιανοδημοκρατών (CDU), Άνγκελα Μέρκελ, είναι από το 2005 η πρώτη γυναίκα στο θώκο της καγκελαρίας. Από τις πρώτες ομοσπονδιακές εκλογές του 1949, συνολικά επτά άνδρες και μία γυναίκα καθόρισαν τη μοίρα, κατ' αρχήν της Δημοκρατίας της Βόννης και μετά το 1990 τη μοίρα ολόκληρης της Γερμανίας. Πέντε ομοσπονδιακοί καγκελάριοι αναδείχθηκαν από το κόμμα της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU), η οποία κυβέρνησε τη χώρα τις περιόδους 1949 έως το 1969, 1982 έως 1998 και 2005 μέχρι σήμερα, σχηματίζοντας διαφορετικούς συνασπισμούς με τα κόμματα FDP, Deutsche Partei (DP) και SPD. Τρεις φορές ανέλαβε το SPD τα ηνία, μεταξύ 1969 και 1982 με τη στήριξη του FDP και από το 1998 έως το 2005 με τη στήριξη των Πράσινων (Grüne).

Ο Χέλμουτ Κολ της CDU κυβέρνησε επί 16 έτη, αποτελώντας τον μακροβιότερο Ομοσπονδιακό Καγκελάριο. Στα χρόνια της διακυβέρνησής του πραγματοποιήθηκε η επανένωση της Γερμανίας (1990).

Γερμανοί Ομοσπονδιακοί Καγκελάριοι:

Κόνραντ Άντεναουερ (CDU) 15.09.1949 – 15.10.1963

Λούντβιχ Έρχαρτ (CDU) 16.10.1963 – 01.12.1966

Κουρτ Γκέοργκ Κίζινγκερ (CDU) 01.12.1966 – 21.10.1969

Βίλυ Μπραντ (SPD) 21.10.1969 – 07.05.1974

Χέλμουτ Σμιτ (SPD) 16.05.1974 – 01.10.1982

Χέλμουτ Κολ (CDU) 01.10.1982 – 26.10.1998

Γκέρχαρντ Σρέντερ (SPD) 27.10.1998 – 22.11.2005

Άνγκελα Μέρκελ (CDU) 22.11.2005 -

Το γερμανικό εκλογικό σύστημα και η καγκελαρία

Reichstag

Bundestagswahl 2017: Informationen für Deutsche im Ausland

Bundestagswahl 2017

Am 24. September 2017 findet die Wahl zum Deutschen Bundestag statt. Möchten Sie an der Wahl teilnehmen?

German Election 2017

20 Νοε 2017 4:20 πμ

Opinion: Germany's political shock

Hardly anyone could have imagined that talks to form a new German government would collapse. Anything's possible, from minority rule to a fresh vote. One thing's clear: it's a blow for Angela Merkel, says DW's Ines Pohl.


20 Νοε 2017

German election: Preliminary coalition talks collapse after FDP walks out

Germany's Free Democrats have called off coalition talks with Angela Merkel's CDU/CSU bloc and the Greens. The German president is set to make an announcement on Monday afternoon after meeting with the chancellor.


16 Νοε 2017 2:37 πμ

Germany's coalition talks: What are the sticking points?

Will the negotiating political parties be able to agree on sticking points in exploratory talks and progress to official negotiations for a Jamaica coalition?

Germany's conservatives, FDP and Greens spent nearly a month in failed exploratory talks to form a coalition. DW breaks down the thorniest issues.


24 Οκτ 2017 11:58 μμ

Germany's new Bundestag: Who is who in parliament?

There will be significantly fewer women in Germany's new parliament, but more lawmakers with immigrant roots. The average MP age has dipped only slightly. Here is a demographic overview of the new Bundestag.


24 Οκτ 2017 11:01 πμ

New German parliament convenes for first time

Germany's Bundestag has chosen outgoing Finance Minister Wolfgang Schäuble to be its parliamentary president, or speaker. Accepting the post, Schäuble stressed the need to maintain mutual "respect" amid heated debates.